Dit is één van de redenen waarom ik er nog steeds voorstander van ben om in augustus in Nederland van start te gaan  zodat je in november in Rome aankomt: je loopt (met een beetje geluk, het zal niet altijd kloppen) “met het mooie weer mee”!

 Toen ik in het najaar van 2007 de Povlakte doorkruiste tijdens mijn voettocht naar Rome, had ik van de Reschenpas (Resiapas)tot aan het Gardameer eerst de route gevolgd die vooral bekend is van “Reitsma’s fietsroute” en van de Via Claudia Augusta: grofweg Schluderns-Laas-Schlanders-Naturns-Merano-Kaltern (Bolzano)-Salurn-Trento-Rovereto, en daarna niet richting Verona maar rechtstreeks naar het Gardameer. Dat meer ben ik met de boot van noord naar zuid overgestoken, een geweldige ervaring, maar je kunt er ook goed omheen lopen: prima kaarten beschikbaar en goede wandelpaden.

 Zo kwam ik in Peschiera del Garda. Ik wist al dat je vandaar heel goed naar Mantova kunt lopen (in twee dagen) en vandaar naar Modena (in twee of drie dagen). Je loopt dan het grootste deel van de tijd over dijken langs twee zijrivieren van de Po: de Fiume Mincio en de Fiume Secchia. Hoewel er geen detailkaarten van dat gebied zijn, is het geen probleem om de weg te vinden.

 Van Modena moet je dan het begin van de Via degli Dei in Sasso Marconi (onder Bologna) zien te bereiken; over Bologna zelf lopen heeft geen zin, dan loop je een groot deel van de tijd door stedelijk gebied. Een goede wandelroute van Modena naar Sasso Marconi was voor mij in 2007 nog niet gemakkelijk te vinden; de meest gedetailleerde kaart was toen de kaart van de provincie Bologna en die is 1:100.000, niet zo geschikt om op te lopen dus. Intussen is er echter een heel bruikbare nieuwe website met alle wandelpaden in het zuidelijk deel van Emilia Romagna: http://sentieriweb.regione.emilia-romagna.it/sentieriweb_swm/ Inzoomen op een bepaald gebied toont verrassend gedetailleerde kaarten; het is voor het eerst dat ik die van deze regio zie!

 Weliswaar zijn er geen dóórlopende wandelroutes van Modena naar Sasso maar als je de route volgt die van Modena naar het zuiden loopt, zie je dat je die route bij Savignano sul Panaro heel makkelijk kunt “vastknopen” aan een van de wandelroutes die oostelijk van Savignano beginnen en die je tot Sasso kunt volgen. Met behulp Google Maps (wissel daarbij satellietbeeld en kaartbeeld af, dat maakt het duidelijker) is het een fluitje. Op die manier ben je in een week van de uitlopers van de Alpen boven het Gardameer naar de Appennijnen onder Bologna gelopen! En in Sasso Marconi begin je dan aan een van de mooiere stukken van je voettocht, de Via degli Dei.

 Het is natuurlijk een kwestie van voorkeur en persoonlijke smaak – maar ik vind achteraf de Povlakte een van de hoogtepunten van mijn voettocht naar Rome. Het landschap is rustig en weids, niet “pittoresk” of reisgids-achtig mooi maar wel authentiek. De mensen zien je niet in de eerste plaats als toerist want die komen daar niet veel (de steden Mantova en Modena uitgezonderd) en ze laten je zó gemakkelijk delen in de oer-Italiaanse manier van leven die daar vanzelfsprekend is. Er zijn fantastische agriturismi om te slapen en te eten. Mantova en Modena zijn allebei prachtige steden. Je bent, kortom, na die vele, vele weken in Duitstalig gebied (tot boven Trento!) in één klap midden in het echte Italië; daar zul je van genieten en dat heb je ook nodig want dan ben je intussen een week of acht, negen onderweg.

 Onder het kopje ‘slapen en eten’ heb ik op dit weblog wat suggesties staan voor overnachten en eten. Wie meer wil weten, mag gerust contact met mij opnemen. Ik hoop dat met mij ook andere Romelopers gaan ontdekken dat die Povlakte héél erg de moeite waard is!

Voor de dagverslagen moet je naar de KALENDER, in het rechterframe. Met het “pijltje terug” (onderaan) kun je naar vorige maanden; augustus (vanaf de 13e), september, oktober en november (plus 1 en 2 december) bevatten de dagverslagen, klik op een dag!  

Het onderdeel “Joos-epos” is niet van mijn hand maar geschreven door iemand die geïnspireerd werd door de wandelpoëzie waar ik af en toe mijn dagverslagen mee aanvulde.

Na mijn terugkeer in Nederland heb ik besloten het blog in stand te houden ten behoeve van wandelaars die deze tocht, of een deel ervan, ook willen maken. Voor hen heb ik het volgende toegevoegd:

1. Een aantal tips met behulp waarvan anderen misschien kunnen profiteren van mijn ervaring (en fouten kunnen vermijden die ik gemaakt heb);
2. een overzicht van hotels, pensions, Gästezimmer enz. met toelichting: “Eten en slapen”
3. een gedetailleerde route (door middel van Google maps: de route naar Italië en de route in Italië).

De weergave van de route is nog steeds heel globaal; het ligt in de bedoeling om die binnen afzienbare tijd te concretiseren tot op “pad-niveau” maar dat is veel werk, hoe leuk ik het ook vind om in Google Maps in te zoomen op de plekken waar ik mijn voetstappen gezet heb.

Tevens werk ik aan een boek over deze voetreis. Het zal in de herfst van 2008 afgerond zijn en in eigen beheer uitgebracht worden; geïnteresseerden kunnen mij een berichtje sturen, via dit blog of per e-mail naar jooszelf@hotmail.com

Ik wil iedereen die vragen heeft of opmerkingen wil maken (verbeteringen, aanvullingen enz.) uitnodigen om hier comments te plaatsen.

Wat de boekjes betreft: de meest uitgebreide routebeschrijvingen staan in dat Duitse boekje maar ik heb zelf ervaren dat je door al die beschreven details juist eerder een vergissing maakt. Bovendien is er geen voldoende recente versie van dat boekje. In het Italiaanse boekje La Via degli Dei a piedi e in bici (van Tamari Montagna Edizioni, www.tamari.it, september 2007) staan summiere beschrijvingen maar achterin goede overdrukken van topokaarten (1:50.000, dat wel) met de route en de varianten erop ingetekend. Ook actuele telefoonnummers van hotels e.d.! De versie uit 2004 van dat boekje is dunner en heeft een geheel getekende kaart als bijlage; daar heb ik me in 2007 nog goed mee kunnen redden maar intussen is er al weer een en ander veranderd.

1: SASSO MARCONI – MONZUNO

Algemeen: een lange etappe met drie mooie bergen (Monte Marco, Rocca di Badolo en Monte Adone) die nogal wat tijd vergen en tenslotte aan het eind van de dag een kilometer of zes over een vervelende verkeersweg. Om voor 18.00 uur in Monzuno te zijn moet je vroeg op pad gaan. Lukt dat niet zo dan zijn er verkortingen mogelijk. De Rocca di Badolo kan makkelijk omzeild worden door op de Monte Mario het mountainbikepad nr. 122 te nemen; als je voor tien uur ‘s morgens niet over de Monte Mario bent, is deze verkorting aan te bevelen anders ben je wel erg laat in Monzuno. De Monte Adone kan in geval van nood ook overgeslagen worden maar dat is dan wel heel jammer want die top is uniek, een absolute MUST WALK eigenlijk.

Routedetails: Bij het verlaten van Sasso is het even zoeken: na de hoge brug over de Reno moet je linksaf door een poort waar op staat dat dat niet mag. Je moet er toch door om op het bruggetje over de autoweg te komen. Daarna begint een steile klim waarbij je je vaak omhoog moet trekken aan het gaas van de afrastering, zeker als de bodem nat is, anders glij je gewoon weer terug naar je vorige stap. Over de kam lopen veel paden; een kaart waar ze allemaal op staan (tot en met Brento) is te krijgen bij het Tourist Office van Sasso (“Info Sasso”). Van Brento (direct na de Monte Adone) naar Monzuno is het nog zo’n tweeënhalf uur lopen, grotendeels over asfalt. De weg is eerst rustig maar wordt halverwege veel drukker. De route verlaat die weg wel een paar keer voor een pad maar komt telkens al snel weer terug op het asfalt. Lastig lopen, vooral als je intussen moe bent en het al laat op de dag is (vorig jaar liep ik hier in het donker, deze keer gelukkig niet). In Monzuno is één hotel met restaurant, de Albergo Montevenere (tel. 0516770548); goed en niet duur, heerlijk na zo’n dag.

2: MONZUNO – MADONNA DEI FORNELLI

Mooi, makkelijk en kort; goed gemarkeerd ook. Als je Monzuno uit loopt, draai je bij het sportveld in ZW richting de Monte Venere op. Op de beboste hellingen hoef je maar naar de dikke zendmast in de verte te blijven lopen, die geregeld te zien is. Het pad heeft nummer 19; de tweede helft van de etappe is het een verharde weg (maar nauwelijks asfalt) over een kam. Mooie uitzichten. In Madonna dei Fornelli kan ik hotel Musolesi aanbevelen (tel. 0534-94156). Als het restaurant van dat hotel dicht is, kun je ook heel goed eten in de pizzeria tegenover (meer dan pizza!) Er zou in MdF ook nog een B&B moeten zijn, Romani geheten, tel 0534-94113; daar weet ik verder niets van.

3: MADONNA DEI FORNELLI – TRAVERSA OF MONTE DI FO

Algemeen: Mooie en redelijk probleemloze etappe maar als je doorloopt tot Monte di Fo is het wel een behoorlijk lange. Bovendien moet je in dat geval de volgende dag eerst weer terug naar de Passo della Futa (halverwege Traversa en Monte di Fo); dat kan ook liftend of met de bus, over de SS65. Overnachten en vooral ook eten in de Albergo Il Sergente (Monte di Fo; tel. 055-8423053) beveel ik wel meer aan dan in Traversa! In Traversa heb je alleen Albergo Berti (ook wel Hotel Jolanda geheten); de prijs-kwaliteitverhouding daarvan is niet geweldig. Tel. 055-815265; in de boekjes staat soms een verkeerd nummer, er blijkt elders ook een Albergo Jolanda te zijn. Op de Futa-pas staat ook een Albergo (van de oud-wielrenner Vittorio Poletti) maar dat is geen hotel.

Routedetails: De etappe begint met een langgerekte klim naar de Pian di Balestra; dat hele pad is prachtig. Tussen de Pian di Balestra en Monte Bastione zit vervolgens een stuk asfalt (er staan daar wat villa’s) maar dat duurt niet lang. Dan wordt het eenzamer en landschappelijk nog mooier. Er zijn veel markeringen, soms gewoon téveel; CAI nr. 19 en het blauw-wit van de Via Flaminia zijn de tekens die je volgen moet. De twee gele stippen van de Via degli dei geven bij de Poggiaccio een omweg naar het westen aan, die kun je beter niet nemen want dieper het bos in verdwijnen de markeringen, ik ben er vorig jaar verdwaald.

Als je in Traversa overnacht, kun je al op de Poggio Castellucio een pad naar het W/ZW nemen (buigt naar Z/ZW) om snel in Traversa te komen. Blauw-wit blijven volgen kan ook maar dat pad voert even voor de SS65 door een stuk waar het bos gekapt is; daar doorheen lopen is lastig en aan de andere kant het pad terugvinden ook. Bovendien wordt het pad nog een keer onderbroken door een weg in aanleg, waarbij het opnieuw niet duidelijk is waar het aan de overkant verder loopt. Als je door wil lopen naar Monte di Fo (Albergo Il Sergente) is het vanaf de Poggio Castellucio nog wel een heel eind maar tot de Passo della Futa is het pad makkelijk te volgen. Na de Futa kun je over de verkeersweg (SS65) naar Monte di Fo of met een omweg door het bos. 

4: TRAVERSA OF MONTE DI FO – SANT’ AGATA OF SAN PIERO A SIEVE

Algemeen: De boekjes en beschrijvingen van de Via degli Dei beschrijven deze etappe verschillend. Sommige maken van Traversa – Monte di Fo een aparte etappe maar dan moet je evengoed terug naar de Futa-pas om aan de klim naar de Monte Gazzaro te kunnen beginnen. Omdat de eerste helft van de etappe vrij lang kan duren, zeker bij slecht weer, is stoppen in Sant’ Agata aantrekkelijk maar daar is alleen een (prachtig) B&B dat je vooraf moet reserveren. Doorlopen naar San Piero duurt anderhalf tot twee uur; de weg is gemakkelijk, dat is zelfs te doen als je heel moe bent, maar overnachten in Sant’ Agata is zeer aan te bevelen!

Routedetails: Als je van Traversa naar de Passo della Futa loopt blijkt het pad niet goed gemarkeerd; even ten zuiden van Traversa verlaat je de SS65 bij de blauwwitte strepen van de Via Flaminia maar die markeringen worden al snel onderbroken door de weg in aanleg en de kaalslag die bij de vorige etappe al besproken zijn. Bij de kaalslag vond ik de Via degli Dei pas terug na een stuk in Z-O richting op het kompas door het bos.

Als je op de Futa eenmaal de SS65 achter je laat voor de klim naar de Monte Gazzaro (markering: GEA), begint zonder twijfel het mooiste stuk van de Via degli Dei. De klim naar de Monte Gazzaro is goed te doen; die top ligt slechts 225 meter hoger dan de Passo della Futa. Let op: vlak voor de top is er een splitsing, links gaat het naar de top met het kruis (en het niet te missen boek, het Libro di Vetta!); het rechterpad heeft de aanduiding “DIFF E”. E betekent “escursionistico” en dat is de makkelijker afdaling!  Als je na de top het andere pad blijft volgen, word je verrast door een vrij pittige (wel mooie) afdaling die bij nat weer erg voorzichtig genomen moet worden! Als je die afdaling eenmaal gehad hebt, wordt het pad gemakkelijk en schiet het goed op, grotendeels dalend.

Overnachten in Sant’ Agata betekent dat je vooraf het B&B gereserveerd moet hebben: Villa Sorripa, tel. 055-8406785. Een eeuwenoude villa met een erg mooie tuin, heel rustig gelegen. Signora Vannini kookt voor je als je dat wil, ook vooraf afspreken. De ambiance is zeer de moeite waard. Als je doorloopt naar San Piero a Sieve zijn er meer overnachtingsmogelijkheden: Albergo La Felicina (tel. 055-8498181), waar je niet kunt eten maar dat geeft niets want er is veel horeca in San Piero; verder B&B La Pieve (tel. 055-8487182), aanbevolen, ligt midden in het stadje tegenover de kerk en toch rustig, het gastenverblijf bevindt zich aan de achterkant; goede voorzieningen, alles is nieuw en toch heel prettig. Er is ook nog het hotel Ebe (tel. 055-8406750) maar dat is duurder en ligt aan een drukke weg.

5: SANT’ AGATA OF SAN PIERO A SIEVE   -   BIVIGLIANO OF OLMO

Algemeen: Weer een mooie etappe en wat makkelijker dan de vorige, zeker als je in San Piero begint. Wij hebben overigens van Sant’ Agata – San Piero een aparte etappe gemaakt; dat betekent dat je in San Piero een soort rustdag hebt omdat je daar al vroeg kunt zijn. Als einddoel van de dag zijn er diverse mogelijkheden. Het klooster van Monte Senario ligt erg mooi maar heeft voor pelgrims/wandelaars geen voorzieningen; wij konden er niet eens koffie krijgen, dat was wel een uitzondering, begrepen we. Verder kun je de berg af naar Bivigliano; daar is van alles maar het moet vooraf gereserveerd worden, dit is al toeristengebied (tien kilometer van Fiesole!). De Albergo Gli Scoiattoli, die nog in sommige boekjes genoemd wordt, is al een tijdje gesloten!! Er groeien struiken voor de voordeur. Jammer, was mooi gelegen. Albergo Ristorante La Bruna ligt aan het begin van het dorp Bivigliano als je van Monte Senario komt; niet duur maar niet altijd geopend, moet in elk geval gereserveerd worden, tel. 055-406613. Dan heb je het B&B Cortevecchia; ook vooraf reserveren, tel. 055-406743 (ik geloof dat dit het B&B is waar ik vorig jaar tevergeefs aangeklopt heb en waar een gevaarlijke hond die niet naar zijn baas luisterde elk gesprek onmogelijk maakte). Voor wie niet zo op de centen hoeft te letten, is er ook nog Hotel Giotto (tel. 055-406608). Een paar kilometer ten zuiden van Bivigliano moet ook een camping liggen; tel. 055-406725, ik weet niet welke maanden die geopend is. Tenslotte: hotel Il Dino in Olmo. Prachtig uitzicht richting Fiesole/Firenze, kamers duurder dan in de hotels tot nu toe, restaurant goed en niet duur; tel. 055-548932. Rondom Olmo is er overigens nog wel meer aan toeristenhotelletjes maar die ken ik niet.

Routedetails: Bij het vertrek ‘s morgens vanuit San Piero a Sieve kun je kiezen uit twee routes. De eerste is de oude route die nog op veel Via degli Dei-kaartjes staat, door het bos stijgend van 210 naar 542 meter, heel mooi. De tweede maakt een omweg over het westen; deze route is nieuw, ik ken hem niet. Het is in elk geval ook de mountainbikeroute en die zal dus wel goed gemarkeerd zijn. Het probleem met de eerste route is nl. dat er geen markeringen (meer) zijn! Niettemin is hij heel goed te lopen met kaart en kompas (van deze toeristenstreek zijn weer volop wandelkaarten te krijgen). In het bos moet je na een tijd het pad blijven volgen waar aan de linkerkant voortdurend borden staan met “Azienda Faunistico Valdastra”. Als het pad met die borden naar het oosten buigt, moet je rechts het hoofdpad in zuidelijke richting blijven volgen. Uiteindelijk duiken er weer markeringen op: de twee gele stippen van de Via degli Dei en de aanduiding BO/FI, dat is de mountainbikeroute.

Dan ben je al snel bij de mooie abdijruïne Badia Buonsolazzo. Het was al een tijdje klimmen en dat blijft zo tot Monte Senario, maar nergens steil. Markeringen blijven nu prima. Als je doorloopt naar Olmo moet je vanaf het klooster van Monte Senario een kilometer pal naar het zuiden over asfalt (er is wel een gemarkeerd pad dat ten oosten hiervan loopt maar daarmee vermijd je alleen een klein stukje asfalt en loop je bovendien het risico af te dwalen naar het oosten); na die kilometer kun je linksaf richting Vetta Le Croci, over een prachtig pad met schitterende vergezichten, onder andere richting Fiesole.   

6: BIVIGLIANO OF OLMO   -   FIESOLE

 Vanaf Vetta Le Croci eerst recht naar het zuiden en dan zuidwest; tot de Poggio Il Pratone over mooie bospaden en nog redelijk klimmend, tot 700 meter. De uitzichten blijven verrukkelijk. De markeringen zijn weer overvloedig. Op de Pratone recht naar het zuiden blijven lopen, het communicatiegebouwtje aan de rechterkant passeren. Na de afdaling kom je op asfalt en daar blijf je op tot in Fiesole; wel is er bij Gargiolli de mogelijkheid om die weg te verlaten en recht naar het zuiden te lopen richting Poggio Al Vento / Settignano, je komt dan vlakbij Firenze uit, in de noordoosthoek van de stad! Dat is echter nog wel anderhalf tot twee uur lopen en het is natuurlijk de vraag of je in die overvolle toeristenstad aan wil komen of lekker in het rustige Fiesole, vanwaar bus 7 je een paar keer per uur in twintig minuten tot midden in Firenze brengt (en ook snel weer terug als het je teveel wordt)… nou, ik weet het wel!

(7)  Voor wie ook Fiesole – Firenze nog lopen wil: in het Duitse boekje van Conrad Stein Verlag staat die route beschreven. Je volgt dan nog een paar uur het CAI-pad nr. 1 (uitzichten…) en loopt de stad binnen over de Viale Augusto Righi die verderop Viale Alessandro Volta heet. Vorig jaar heb ik Fiesole – Firenze gelopen over een heel korte weg met evengoed mooi uitzicht… maar wel alles asfalt, je verlaat Fiesole dan vanaf de Piazza Mino over de Via Vecchia Fiesolana in zuidwestelijke richting. Dalend langs mooie villa’s waar je wel zou willen wonen als iemand het voor je zou willen betalen, kom je dan bij het klooster van San Domenico weer op de grote weg. Daar kun je langs blijven lopen of alsnog de bus pakken (vooraf kaartje kopen bij een Tabacchi) want die komt daar ook langs.

Over een paar weken keer ik terug naar een deel van de tocht: het traject van Bologna naar Florence, beter bekend als de Via degli Dei. Ik ga die lopen samen met mijn levensgezellin Rienke. Eind oktober vorig jaar, gedurende de week dat zij met mij mee kwam lopen, zou dit ook onze weg geweest zijn. Dat is toen niet gelukt. Ik sukkelde al een tijdje met mijn knie en was op de dag dat zij kwam nog pas in Modena. We hebben daarna nog twee dagen samen kunnen lopen: van Modena tot een (fantastische) bio-agriturismo bij Fagnano, westelijk van Bologna. Intussen was de pijn in mijn knie vrij alarmerend geworden. Drie dagen rust met ijs op de knie en Ibuprofen om de ontsteking te remmen, maakten het me vervolgens mogelijk om weer voorzichtig door te gaan maar toen hebben we nog maar één dag samen kunnen lopen: het eerste stuk van de tweede etappe van de Via degli Dei, van Sasso Marconi tot Badolo.

Gedurende de week daarna ben ik (weer alleen) over de Via degli Dei naar Florence gelopen. Daarbij heb ik echter verschillende zware (en mooie) gedeelten door de bergen moeten vervangen door makkelijker trajecten “onder langs” omdat ik mijn knie nog niet zwaar durfde te belasten. Nu gaan we alsnog de Via degli Dei samen lopen: van 26 april tot 5 mei. In tegenstelling tot vorige keer heb ik nu alle overnachtingen vooraf gereserveerd; het zal eind april – begin mei zeker drukker zijn dan het eind oktober was en bij enkele zware etappes is er maar één overnachtingsmogelijkheid. We verblijven deels in hotels waar ik goede herinneringen aan heb: Albergo Montevenere in Monzuno, Hotel Musolesi in Madonna dei Fornelli, Jolanda in Traversa. En in de veelgeprezen B&B Villa Sorripa in Sant’Agata Mugello, die in oktober al gesloten was zodat ik door moest lopen naar San Piero a Sieve.  Helaas had een van mijn favorieten, Albergo Il Sergente op de Monte di Fo, al geen kamer meer vrij.

De Via degli Dei is in de route van veel Romelopers opgenomen. Ik zal daarom proberen om bijzonderheden, vooral de slecht bewegwijzerde stukken en de riskante paadjes, te inventariseren ten behoeve van hen die hier de komende tijd zullen lopen.

In de loop van de middag komt wel degelijk langzaam het gevoel. Het is raar; van die vlagen, een soort ontroering soms. Ik ben van Maastricht naar Rome gelopen. Nu loop ik rond in Rome. Ik heb twee dikke dagboeken met notities van al die 112 dagen, veel meer dan op dit weblog terechtgekomen is. En zo’n twaalfhonderd foto’s.

Heeft de reis me ook “spiritueel” gebracht wat ik hoopte dat hij zou brengen? Dat moet blijken. Ik heb erg veel na kunnen denken, meer dan me lief was soms. Het klinkt misschien wat theatraal maar toch: ik geloof dat ik niet meer precies dezelfde ben als toen ik vertrok. Ik heb altijd de neiging zo’n gedachte dan meteen te gaan relativeren, zo van: niemand is vandaag dezelfde persoon als gisteren, of: en wat denk je dan zelf dat er gebeurd is, huh? Denk je soms dat je “gegroeid” bent? Maar toch! Om maar eens een echt cliche te gebruiken: het heeft werkelijk iets met me gedaan. Ik ben benieuwd wat precies.

Dan weer op pad. Ik wil vandaag naar de rand van Rome lopen, tot ergens bij de grote rondweg (de Grande Raccordo Anulare). Morgen dan de stad in. Ik ben een beetje nerveus; is het allemaal wel te lopen? Ardito beveelt aan om door de oude buitenwijken maar de bus te nemen. Zpu het daar dan niet pluis zijn?

Links en rechts van de weg steeds meer straten met nieuwbouw in “landelijke stijl”. Gele huizen met veel bogen. De “Campagna Romana” is landschappelijk heel mooi maar langs de weg is het intussen vaak een grote vuilnisbelt. Ik dacht dat ik in Turkije wat dat betreft alles wel gezien had, maar hier scoren ze ook heel hoog. Wat een troep. Bij een Tabacchi op een kruispunt koop ik een kaart van de hele Comune di Roma en dan zie ik pas goed hoe ik opschiet. De weg is niet makkelijk maar je kunt er lopen als je goed uitkijkt. In de voorstad Casalotti kan ik al grotendeels op een soort trottoir lopen, in elk geval gescheiden van de rijweg.

De krottenwijken die ik verwacht had, blijven uit. Wel is de omgeving, als ik net onder de rondweg door ben, even wat onheilspellend. Geheel vervallen flats uit de jaren vijftig met schotels op de balkons. Een smerig fitnesscentrum waar werkelijk heel ongure typen uit komen. Ik ben gespannen, probeer geen blikken te “vangen”. Maar eigenlijk is er niets aan de hand.

Ik heb nog steeds het idee dat ik een hotel moet zoeken want ik wil morgen Rome binnen lopen. Maar ik zie geen hotel en ik kom steeds verder Rome binnen. Een hotel staat er toch aangekondigd: Hotel Pegaso. Ik ga het zoeken. Aan het eind van de stille straat wachten mij drie honden op, die een container overhoop aan het halen zijn. Ze voelen zich door mij gestoord. Ik keer maar snel om, de dazer in de aanslag. Ook nu hoef ik dat ding niet te gebruiken: ze volgen me blaffend een stukje en gaan dan terug naar hun container. Hotel Pegaso blijft onvindbaar.

Het is nog geen half vier. Waar de Via Boccea ophoudt, loop ik richting Vaticaan. Ik heb twee adressen van hotelletjes uit de Rough Guide; nu ik zo dichtbij ben, kan ik net zo goed doorlopen. Zo kom ik, onbedoeld snel, aan het eind van mijn voettocht. Nog niet helemaal: de laatste kilometers, naar het Forum Romanum, loop ik morgen. Zonder rugzak. Maar ik ben in Rome! Wat voel ik, wat gaat er door me heen? Niets eigenlijk. Ik heb een dag gelopen, nogal ver: 26 km. Ik ben moe.

Ik neem mijn intrek in Hotel Davos en ga dan de stad in: ik wil mezelf op een biertje trakteren. Dus ik begin te lopen door de buurt. Ik vind alleen van die koffiebars, daar kun je ook wel bier krijgen maar dat is niet wat ik bedoel. Twee keer ga ik op een terras zitten en sta dan weer op voor ik bediend word. Ik loop maar blokjes. Wat een onrust, wat is er aan de hand? Om half acht vind ik een trattoria met “normale” prijzen: La Tavernetta in de Via Giulio Cesare. Ik ben de eerste gast, zoals vaak. Ik bestel mijn bier, dan een primo en een secundo. De rode wijn van het huis. Dan kom ik langzaam tot rust. Nu weet ik ook wat er aan de hand was. Dit is mijn patroon: stad ingelopen, hotelletje gevonden, beetje aangeklooid, half acht gaan eten. Zo doe ik het al maanden, in al die dorpen en stadjes tussen Maastricht en Rome. Alleen: deze stad is Rome. Ik weet het, ik zeg het tegen mezelf. Maar ik voel het nog niet.

Morgen loop ik het allerlaatste stukje: van het hotel in de Via degli Scipioni naar het Forum Romanum. Een kleine triomftocht zonder publiek. En dan is mijn voetreis naar Rome echt afgelopen. Dan heb ik gewoon een week vacantie, eindelijk ( ). Vrijdag komt Rienke; zondag vliegen we samen terug.

In I Terzi zou ik wel wat willen eten maar voor de ingang van de groot aangekondigde Pizzeria Giovannino groeien al struiken. Er is even verderop wel een bar. Daar stel ik mijn middagmaal samen: een chocolade brioche, een fruitkoek, perensap en cappucino. Bij het schooltje ligt alle afgedankte meubilair op een grote hoop tegen de zijgevel. Dat is me bij woonhuizen ook al opgevallen: wat niet meer bruikbaar is wordt vaak gewoon opzij van het huis gegooid.

Tragliatella is al een soort forensendorp met huizen kriskras uitgestrooid over vele kilometers oorpronkelijk landbouwgebied. Op de volgende kruising moet ik weer naar het zuiden, tot ik weer naar het oosten kan richting Tragliatta en Boccea. Deze weg is druk. En er ligt onvoorstelbaar veel rotzooi langs de kant; alsof Rome haar vuilnis tot hier uitspuugt.

De meeste auto’s wijken bij het passeren wel wat uit maar het blijft uitkijken. Soms komt er iemand gewoon op je af, die heeft je dan niet gezien (ze kijken vaak alleen naar hun voorganger en niet zelf op de weg – of ze zijn aan het telefoneren). Je moet zorgen dat je altijd van de weg af kunt. Op stukjes waar dat echt niet kan, moet je wachten tot er niets aan komt. Vrij vermoeiend allemaal. Sportfietsers worden overigens heel anders behandeld: ik heb gezien dat er twee druk pratend naast elkaar bleven rijden en dat achteropkomende auto’s gas terug namen tot ze konden inhalen. Dat zullen ze bij voetgangers niet snel doen.

Als het alweer bijna vier uur is, kom ik langs een agriturismo: Il Borgo di Tragliatta. Groot complex, gebouwd rond een rots met een kerkje en een burcht (die tot de Etruskische tijd terug schijnt te gaan, al zeggen ze dat hier wel gauw). Mooie eeuwenoude gebouwen, een grote hoeve met schuren, intussen omgetoverd tot sjiek verblijf. Alles is groot. In het restaurant boven op de rots krijgen ze het niet warm gestookt. Ik loop er even omheen: in het zuidwesten is de nachtelijke hemel niet donker. Daar straalt veel licht van beneden. Rome.